یادداشت|محسن علی پور
گنبدکاووس، به‌عنوان یکی از شهر بزرگ استان گلستان و یکی از قطب‌های جمعیتی، اقتصادی و خدماتی شرق استان، سال‌هاست با مجموعه‌ای از مطالبات زیرساختی و توسعه‌ای روبه‌روست؛ مطالباتی که برخی از آن‌ها بارها در جلسات رسمی، دیدارهای مردمی، بازدیدهای میدانی و اخبار رسانه‌ای مطرح شده‌اند، اما همچنان تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله دارند.
در چنین شرایطی، یک پرسش اساسی پیش روی نمایندگان مجلس شورای اسلامی قرار دارد: نظارت میدانی نماینده تا چه اندازه توانسته است فاصله میان مطالبه مردم و تحقق وعده‌های مسئولان را کاهش دهد؟
نمایندگی مردم، مسئولیتی نیست که تنها در صحن علنی مجلس، پشت تریبون نطق‌ها یا در میان صفحات گزارش‌های اداری معنا پیدا کند. بخش مهمی از فلسفه نمایندگی، درست در جایی شکل می‌گیرد که مردم زندگی می‌کنند؛ در بیمارستانی که پاسخ‌گوی نیازهای درمانی منطقه نیست، در جاده‌ای که سال‌ها انتظار تکمیل آن وجود دارد، در محله‌ای که از زیرساخت‌های مناسب محروم است و در مناطقی که همچنان چشم‌انتظار دسترسی پایدار به امکانات اولیه هستند.
حضور میدانی نمایندگان در میان مردم، فرصتی برای شناخت واقعیت‌های جامعه و پیگیری مشکلات است؛ اما باید میان «حضور در میدان» و «نظارت مؤثر در میدان» تفاوت قائل شد. بازدید از یک پروژه، حضور در جمع مردم، شنیدن مطالبات و انتشار تصاویر آن در رسانه‌ها، اگر به پیگیری مستمر، مطالبه‌گری قانونی و پاسخ‌خواهی از دستگاه‌های مسئول منجر نشود، به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه تحقق وظیفه نظارتی نماینده باشد.
بیمارستان ۴۰۰ تخت‌خوابی؛ مطالبه‌ای فراتر از وعده‌های تکراری
یکی از روشن‌ترین نمونه‌های ضرورت نظارت مستمر بر پروژه‌های کلان شهرستان، موضوع احداث بیمارستان ۴۰۰ تخت‌خوابی گنبدکاووس است؛ طرحی که سال‌هاست به‌عنوان یکی از مطالبات مهم مردم شرق استان گلستان مطرح میشود.
ضرورت احداث این بیمارستان تنها به جمعیت شهر گنبدکاووس محدود نیست؛ بلکه باید نقش منطقه‌ای این شهرستان و مراجعه ساکنان شهرها و مناطق پیرامونی به مراکز درمانی آن را نیز در نظر گرفت. توسعه زیرساخت‌های درمانی در این منطقه، موضوعی مرتبط با دسترسی عادلانه مردم به خدمات سلامت است.
با این حال، طولانی شدن روند تعیین تکلیف این پروژه، پرسش‌های جدی درباره مسیر اجرایی آن ایجاد کرده است. در هفتم آبان‌ماه ۱۴۰۵، رئیس دانشگاه علوم پزشکی گلستان از بلاتکلیفی ۱۲ ساله این طرح و مشکلات مربوط به تأمین زمین، مسائل حقوقی و انتقال سند به نام وزارت بهداشت سخن گفت.
این در حالی است که در سال‌های گذشته خبرهایی درباره معرفی و تحویل زمین پروژه نیز منتشر شده بود. بنابراین، ضروری است وضعیت حقوقی زمین، مجوزهای لازم، اعتبار پیش‌بینی‌شده و مراحل اجرایی پروژه به‌صورت شفاف برای مردم تشریح شود.
در این میان، نقش نماینده مجلس صرفاً انتقال مطالبه مردم به مسئولان نیست. پیگیری موضوع از وزارت بهداشت، سازمان برنامه و بودجه و سایر نهادهای مرتبط، مطالبه زمان‌بندی مشخص برای رفع موانع و استفاده از ظرفیت‌های قانونی مجلس برای پاسخ‌خواهی از دستگاه‌های مسئول، بخشی از مسئولیت نظارتی نماینده محسوب میشود.
مردم حق دارند بدانند این بیمارستان در چه مرحله‌ای قرار دارد، چه موانعی پیش روی آن است، چه میزان اعتبار برای آن پیش‌بینی شده و چه زمانی می‌توانند امیدوار باشند عملیات اجرایی آن به‌طور واقعی آغاز شود.
جاده نفت؛ پروژه‌ای که باید از خبر به واقعیت برسد
موضوع دیگر، محور راهبردی گنبدکاووس ـ اینچه‌برون، معروف به جاده نفت است؛ پروژه‌ای که از منظر ارتباطی، اقتصادی و توسعه‌ای برای شهرستان و مناطق پیرامونی اهمیت دارد.
این محور علاوه بر تسهیل تردد، می‌تواند در تقویت ارتباطات اقتصادی و تجاری منطقه و بهره‌گیری بهتر از ظرفیت‌های مرزی نقش داشته باشد.
در سوم شهریورماه ۱۴۰۵، نماینده مردم گنبدکاووس در مجلس از انعقاد قرارداد اجرای این پروژه، تعیین پیمانکار و استقرار تجهیزات کارگاهی خبر داد و اعتبار اعلام‌شده برای آن را هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان عنوان کرد.
این خبر می‌تواند نشانه‌ای از ورود پروژه به مرحله اجرایی باشد؛ اما پرسش اصلی همچنان باقی است: روند اجرای عملیات در میدان تا چه اندازه با برنامه اعلام‌شده پیش می‌رود؟ چه میزان از اعتبار پیش‌بینی‌شده تأمین و تخصیص یافته است؟ موانع احتمالی پروژه چیست و چه زمانی مردم می‌توانند آثار عملی اجرای آن را مشاهده کنند؟
اینجاست که نظارت میدانی معنا پیدا می‌کند. نظارت نباید با اعلام خبر انعقاد قرارداد پایان یابد؛ بلکه باید تا پیشرفت فیزیکی، تأمین اعتبار و تکمیل پروژه ادامه پیدا کند.
مطالبات مردم، محدود به چند پروژه عمرانی نیست
در کنار بیمارستان ۴۰۰ تخت‌خوابی و جاده نفت، موضوعاتی مانند توسعه زیرساخت‌های درمانی، تکمیل طرح فاضلاب شهری، تأمین آب پایدار در مناطق مرزی و بهبود راه‌های ارتباطی روستایی نیز از جمله مسائلی هستند که باید در دستور کار پیگیری مستمر قرار گیرند.
هر یک از این مطالبات، مستقیماً با کیفیت زندگی مردم ارتباط دارد. برای شهروندی که با مشکل دسترسی به خدمات درمانی مواجه است، توسعه زیرساخت‌های سلامت یک ضرورت روزمره است؛ برای روستایی که با کمبود آب روبه‌روست، تأمین آب پایدار از هر وعده و سخنرانی مهم‌تر است و برای خانواده‌ای که هر روز از یک مسیر ارتباطی نامناسب تردد می‌کند، تکمیل جاده یک مطالبه ملموس و اساسی به شمار می‌رود.
بنابراین، ارزیابی عملکرد نظارتی نماینده نباید صرفاً بر تعداد پروژه‌های مطرح‌شده در جلسات یا تعداد بازدیدهای انجام‌شده استوار باشد؛ بلکه باید دید این پیگیری‌ها چه سهمی در حل مشکلات واقعی مردم داشته‌اند.
نظارت نمایندگان؛ مسئولیتی برخاسته از قانون اساسی
نظارت نمایندگان مجلس بر عملکرد دستگاه‌های اجرایی، صرفاً یک انتظار عمومی یا مطالبه رسانه‌ای نیست؛ بلکه ریشه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران دارد.
اصل ۸۴ قانون اساسی تصریح می‌کند: «هر نماینده در برابر تمام ملت مسئول است و حق دارد در همه مسائل داخلی و خارجی کشور اظهار نظر نماید.»
این اصل نشان می‌دهد مسئولیت نماینده به حوزه انتخابیه یا مطالبات محدود جغرافیایی خلاصه نمی‌شود. نماینده در عین پیگیری مسائل شهرستان خود، در برابر تمام ملت مسئولیت دارد. بنابراین، پیگیری مطالبات مردم گنبدکاووس و شرق استان گلستان، بخشی از مسئولیت نمایندگی و پاسخ‌گویی در برابر حقوق عمومی است.
در کنار این مسئولیت، اصل ۷۶ قانون اساسی مقرر می‌دارد: «مجلس شورای اسلامی حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور را دارد.»
این اصل یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های نظارتی مجلس است و امکان بررسی عملکرد دستگاه‌ها و موضوعات مرتبط با اداره کشور را در چارچوب ضوابط قانونی فراهم می‌کند. البته حق تحقیق و تفحص، اختیار نهادی مجلس است و اعمال آن مستلزم طی تشریفات قانونی و تصمیم‌گیری در سازوکارهای مربوط است.
همچنین اصل ۸۸ قانون اساسی یکی دیگر از ابزارهای مشخص نظارت پارلمانی را بیان می‌کند. بر اساس این اصل، هر نماینده می‌تواند درباره یکی از وظایف وزیر مسئول از او سؤال کند و وزیر موظف است برای پاسخ‌گویی در مجلس حاضر شود. سؤال از رئیس‌جمهور نیز با درخواست حداقل یک‌چهارم کل نمایندگان مجلس امکان‌پذیر است.
این ظرفیت قانونی به آن معناست که اگر یک پروژه مهم منطقه‌ای با تأخیر طولانی مواجه شود یا دستگاه مسئول درباره روند اجرای آن پاسخ روشنی ارائه نکند، موضوع می‌تواند در چارچوب اختیارات و تشریفات قانونی مجلس مورد پیگیری قرار گیرد.
برای مثال، درباره بیمارستان ۴۰۰ تخت‌خوابی گنبدکاووس، نماینده می‌تواند از ظرفیت‌های قانونی خود برای مطالبه توضیح از وزیر بهداشت درباره وضعیت پروژه، موانع حقوقی و اجرایی، تأمین اعتبار و برنامه زمان‌بندی استفاده کند. درباره جاده نفت نیز پیگیری وضعیت اعتبارات، بررسی موانع اجرایی و مطالبه گزارش از دستگاه‌های مسئول، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در چارچوب وظایف نمایندگی دنبال شود.
البته یک نکته اساسی نباید فراموش شود: نماینده مجلس مدیر اجرایی پروژه‌ها نیست و مسئولیت مستقیم اجرای بیمارستان، احداث جاده یا تکمیل شبکه فاضلاب بر عهده دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط است. نماینده نباید جایگزین مدیران شود و مدیران نیز نباید مسئولیت قانونی خود را پشت عنوان پیگیری نماینده پنهان کنند.
مردم از نماینده خود انتظار ندارند شخصاً بیمارستان بسازد یا جاده احداث کند؛ انتظار دارند از تمام ظرفیت‌های قانونی نمایندگی برای رفع موانع، مطالبه پاسخ روشن و پیگیری مستمر حقوق عمومی استفاده کند.
بنابراین، مرز میان نظارت و دخالت در اجرا باید روشن باشد؛ نماینده باید مطالبه‌گر، ناظر و پاسخ‌خواه باشد و مدیر اجرایی نیز باید درباره عملکرد، تصمیمات و نتایج اقدامات خود پاسخ دهد.
رسانه‌ها؛ حلقه اتصال مردم، نماینده و مسئولان
در این میان، رسانه‌های محلی نقشی فراتر از انتشار اخبار بازدیدها و نشست‌های مسئولان دارند. رسانه نباید تنها به انعکاس اظهارات و وعده‌ها بسنده کند؛ بلکه باید سرنوشت مطالبات مطرح‌شده را نیز دنبال کند.
اگر نماینده‌ای از بیمارستان ۴۰۰ تخت‌خوابی بازدید می‌کند، رسانه باید در ماه‌های بعد درباره وضعیت زمین و اعتبار آن سؤال کند. اگر از آغاز عملیات اجرایی جاده نفت خبر داده میشود، باید میزان پیشرفت پروژه بررسی شود. اگر مسئولی وعده رفع مشکل آب یا تکمیل زیرساخت‌های شهری را مطرح می‌کند، باید نتیجه آن وعده در زمان مناسب به اطلاع مردم برسد.
رسانه مطالبه‌گر، نه تریبون تخریب اشخاص است و نه ابزار تبلیغاتی مسئولان؛ بلکه وظیفه دارد با رعایت انصاف، استقلال و مستندات، عملکرد مسئولان را در برابر افکار عمومی قابل ارزیابی کند.
این همان نقطه‌ای است که نظارت پارلمانی با نظارت افکار عمومی پیوند می‌خورد. رسانه می‌تواند فاصله میان وعده و عمل را آشکار کند و اجازه ندهد مطالبات مردم تنها در قاب خبرهای کوتاه و مقطعی باقی بمانند.
از گزارش بازدید تا کارنامه پاسخ‌گویی
برای اثربخش‌تر شدن نظارت میدانی نمایندگان، می‌توان سازوکاری شفاف و قابل ارزیابی در نظر گرفت؛ به این معنا که هر بازدید و پیگیری مهم، دارای مسئله مشخص، دستگاه مسئول، نتیجه مورد انتظار و وضعیت نهایی باشد.
انتشار گزارش‌های دوره‌ای از مطالبات پیگیری‌شده، اقدامات انجام‌شده، اعتبارات تخصیص‌یافته و موانع باقی‌مانده، می‌تواند به مردم امکان دهد عملکرد نمایندگان خود را نه بر اساس تعداد جلسات و بازدیدها، بلکه بر مبنای نتایج قابل مشاهده ارزیابی کنند.
برای نمونه، درباره بیمارستان ۴۰۰ تخت‌خوابی باید مشخص باشد آخرین وضعیت زمین و مجوزها چیست و چه مراحلی برای آغاز عملیات باقی مانده است. درباره جاده نفت نیز باید میزان پیشرفت فیزیکی و مالی پروژه به‌صورت مستمر اطلاع‌رسانی شود.
چنین رویکردی نه‌تنها موجب تقویت اعتماد عمومی میشود، بلکه نمایندگان و مدیران اجرایی را نیز در برابر مسئولیت‌های قانونی و اداری خود پاسخ‌گوتر می‌کند.
سخن پایانی؛ مردم نتیجه می‌خواهند، نه گزارش حضور
گنبدکاووس و شرق استان گلستان برای عبور از مشکلات زیرساختی، بیش از هر چیز به پیگیری مستمر، هماهنگی بین دستگاهی، برنامه‌ریزی واقع‌بینانه و نظارت مؤثر نیاز دارند.
مردم گنبدکاووس دیگر به شنیدن اینکه بیمارستان ۴۰۰ تخت‌خوابی در دستور کار است، جاده‌ای در حال پیگیری است یا اعتباری قرار است اختصاص یابد، بسنده نمی‌کنند؛ آنان می‌خواهند بدانند این مطالبات چه زمانی از صفحات خبر به زندگی واقعی‌شان راه پیدا می‌کند.
سرمایه اجتماعی مجلس، صرفاً با تعداد قوانین مصوب یا حضور نمایندگان در مراسم و بازدیدهای مختلف افزایش نمی‌یابد؛ این سرمایه زمانی تقویت میشود که مردم آثار حضور و نظارت نمایندگان را در زندگی روزمره خود احساس کنند.
نماینده موفق کسی نیست که بیشترین عکس را از حضور در میان مردم منتشر می‌کند؛ بلکه کسی است که پس از شنیدن یک مطالبه، آن را تا رسیدن به نتیجه رها نمی‌کند و در عین حال، اجازه نمی‌دهد مسئولیت دستگاه‌های اجرایی در پسِ پیگیری‌های نمایندگی پنهان بماند.
مردم از نمایندگان خود انتظار معجزه ندارند؛ اما حق دارند بدانند مشکلاتشان شنیده شده، پیگیری شده و برای حل آن‌ها از ظرفیت‌های قانونی مجلس استفاده شده است.
امروز پرسش اصلی این نیست که نمایندگان چند بار از پروژه‌های شهرستان بازدید کرده‌اند؛ پرسش این است که از دل این بازدیدها چه تغییری در زندگی مردم ایجاد شده است؟
زیرا در نهایت، آنچه در حافظه مردم باقی می‌ماند، تصویر یک نماینده در کنار پروژه‌ها نیست؛ بلکه نتیجه‌ای است که از پیگیری او در زندگی جامعه حاصل میشود.
- محسن علی پور
- کد خبر 8400
- 33 بازدید
- بدون نظر
- پرینت
