یادداشت/محسن علی پور: گنبدکاووس، نگین سبز استان گلستان و قلب تپنده‌ی فرهنگ ترکمن، هر ساله با فرارسیدن عید سعید قربان، جلوه‌ای بی‌نظیر از شور و معنویت به خود می‌گیرد. این عید بزرگ اسلامی در میان ترکمن‌های گنبدکاووس، با آداب و رسومی خاص و ریشه‌دار همراه است که آن را از سایر نقاط متمایز می‌کند.

آمادگی برای عید؛ از خانه تا بازار

روزها قبل از عید، جنب و جوش خاصی در گنبدکاووس آغاز می‌شود. زنان ترکمن با نظافت کامل خانه‌ها، پخت نان‌های محلی و شیرینی‌های سنتی مانند “برساق” و “چکدرمه”، خود را برای پذیرایی از مهمانان آماده می‌کنند. بازارها مملو از مردمی است که برای خرید لباس‌های نو، بویژه لباس‌های سنتی ترکمنی، و دام‌های قربانی به تکاپو افتاده‌اند. انتخاب و خرید دام، خود آیینی است که با دقت و وسواس خاصی انجام می‌شود.

نماز عید؛ همایش بزرگ وحدت

صبح روز عید، فضای گنبدکاووس مملو از عطر معنویت و حضور پرشور مردم می‌شود. هزاران نفر از ترکمن‌ها با پوشیدن لباس‌های آراسته و سنتی خود، راهی مصلی‌ها و فضاهای باز شهری می‌شوند تا نماز پرشکوه عید قربان را اقامه کنند. این نماز که در فضایی آکنده از وحدت و همدلی برگزار می‌شود، تنها یک فریضه‌ی مذهبی نیست، بلکه نمادی از همبستگی اقوام و گروه‌های مختلف مذهبی در کنار برادران و خواهران ترکمن است. منظره‌ی هزاران نفر که شانه‌به‌شانه در کنار هم ایستاده‌اند و ندای تکبیر سر می‌دهند، تصویری فراموش‌نشدنی از ایمان جمعی را به نمایش می‌گذارد.

قربانی؛ نمادی از ایثار و سخاوت

پس از اقامه‌ی نماز، نوبت به آیین باشکوه قربانی می‌رسد. این مراسم در میان ترکمن‌ها با دقت و احترام خاصی انجام می‌شود. ذبح دام‌ها، با رعایت کامل موازین شرعی و آداب و رسوم اجدادی صورت می‌گیرد. آنچه در این میان حائز اهمیت است، تقسیم عادلانه‌ی گوشت قربانی است. بخش عمده‌ای از گوشت میان نیازمندان، همسایگان، دوستان و خویشاوندان توزیع می‌شود. اهدای بخشی از گوشت به امامان جماعت مساجد و بزرگان محله نیز از سنت‌های رایج است. این عمل، نمادی از ایثار، بخشش و تقویت پیوندهای اجتماعی است که ریشه‌های عمیقی در فرهنگ ترکمن دارد.

مهمان‌نوازی و دید و بازدید؛ جوهره‌ی عید

عید قربان در گنبدکاووس، اوج مهمان‌نوازی و صمیمیت ترکمن‌هاست. خانه‌ها در این روزها درباز هستند و بوی چای ترکمنی و شیرینی‌های محلی در فضای شهر می‌پیچد. دید و بازدید از بزرگان فامیل و همسایگان، از ارکان اصلی این عید است. کودکان با لباس‌های نو به خانه‌ها سر می‌زنند و عیدی می‌گیرند. گفتگوها در فضایی دوستانه و صمیمی شکل می‌گیرد و پیوندهای خانوادگی و اجتماعی بیش از پیش محکم می‌شود.

آیین‌های محلی و شادمانی

در کنار مراسم مذهبی، برخی آیین‌های محلی نیز به شور و حال عید در گنبدکاووس می‌افزایند. در برخی مناطق، مسابقات سنتی مانند “گُورش” (کشتی ترکمنی) و اسب‌دوانی برگزار می‌شود که هیجان خاصی به جشن‌ها می‌بخشد. صدای دوتار و نوای دلنشین موسیقی ترکمنی نیز در برخی محافل شنیده می‌شود که به جنبه‌ی فرهنگی و شادمانی عید می‌افزاید.

عید قربان در گنبدکاووس؛ میراثی زنده

عید قربان برای ترکمن‌های گنبدکاووس، نه تنها یادآور فداکاری حضرت ابراهیم (ع) و بندگی در برابر خداوند است، بلکه فرصتی است برای پاسداشت هویت فرهنگی، زنده نگه‌داشتن سنت‌های اجدادی و تقویت حس همبستگی در جامعه. این آیین‌ها، هر ساله با شکوه و جلوه‌ای خاص برگزار می‌شوند و میراثی زنده از ایمان، سخاوت و فرهنگ غنی ترکمنی را به نسل‌های آینده منتقل می‌کنند.